6 / 7 · 10 phút
Mẫu hình: có cái có cơ chế, có cái chỉ có cái tên
Đằng sau tam giác và cờ đuôi nheo là một thứ đo được — biến động co lại trước khi bung ra. Đằng sau phần lớn các mẫu hình còn lại chỉ là truyền thống và tài năng nhìn ra khuôn mặt trong đám mây của con mắt.
Mẫu hình là cái tên đặt cho một hình dạng lặng sóng dễ nhận ra. Nó hữu ích đến đâu hoàn toàn phụ thuộc vào chuyện cái tên ấy mô tả một cơ chế thật hay chỉ mô tả vẻ ngoài. Chỉ một câu hỏi là tách được: người tham gia thị trường phải đang làm chính xác điều gì thì bức tranh này mới thành hình? Nếu có câu trả lời và kiểm được thì mẫu hình đó hoạt động. Nếu câu trả lời nghe như "xưa nay vẫn thế" thì bạn đang cầm một cái tên rỗng.
Cơ chế thật sự tồn tại
Biến động sống thành từng đợt: nến rộng nối tiếp nến hẹp, nến hẹp lại nối tiếp nến rộng. Đây không phải chuyện huyền bí hay tính chất của biểu đồ — một thị trường mà người tham gia lúc bất đồng lúc đồng thuận thì vận động đúng như vậy. Khi đã đồng thuận, biên độ nến sụp xuống; khi có thông tin mới, nó bùng ra. Mọi mẫu hình có tác dụng — tam giác, cờ, hình chữ nhật — đều là những vẻ ngoài khác nhau của cùng một sự co lại. Thứ đo được là sự co lại chứ không phải hình dạng.
Tỉ lệ giữa biên độ gần đây và biên độ thường lệ. Giá trị quanh một nghĩa là thị trường đang cư xử như mọi khi. Dưới 0.6 nghĩa là nến đã hẹp hơn hẳn bình thường: sự co lại đang diễn ra. Ví dụ: một đồng đi lại giữa 1.180 và 1.240, ATR năm nến đã rơi xuống 18 so với mức thường lệ 41 — tỉ lệ 0.44. Bây giờ đến phần quan trọng: sự co lại nói rằng cú bung đang tới gần và KHÔNG nói nó đi về hướng nào. Ai khẳng định ngược lại là đang bán cho bạn một cái hướng vốn không có trong dữ liệu.
Mỗi mẫu hình mô tả điều gì
| Mẫu hình | Thực ra đang diễn ra điều gì | Cần gì để nó có nghĩa |
|---|---|---|
| cờ, cờ đuôi nheo | một nhịp nghỉ trong xu hướng: người vào sớm chốt lời, chưa có người bán mới | khối lượng giảm dần trong nhịp nghỉ |
| tam giác | co lại: hai bên tiến về cùng một mức giá | sự thu hẹp có thật theo ATR, không phải theo đường kẻ của bạn |
| hình chữ nhật | vùng dao động: hai biên đang giữ lệnh | hai biên nhìn thấy được mà không cần bạn vẽ |
| vai đầu vai | một đỉnh mới thất bại cộng với cấu trúc bị phá | không gì ngoài điều cấu trúc đã nói |
Vai đầu vai: đọc một cách trung thực
Nhìn kỹ thì mẫu hình đảo chiều nổi tiếng nhất hóa ra là bài học thứ nhất kể lại. Vai trái và đầu là các đỉnh cao dần. Vai phải là một đỉnh KHÔNG vượt được đỉnh trước. Phá đường viền cổ là đi xuống dưới đáy đáng kể gần nhất. Nghĩa là trước mặt ta chỉ là một cú phá cấu trúc bình thường được gọi bằng ba chữ thay vì hai. Cái tên không thêm được một dữ kiện mới nào. Nhưng có một ghi chú trung thực: ai cũng biết mẫu hình này, nên dọc đường viền cổ thực sự có lệnh dừng và lệnh giới hạn tích lại. Nó hoạt động không phải vì nó dự báo mà vì người ta đang nhìn vào nó.
Đặt mục tiêu bằng chiều cao mẫu hình
Quy tắc "chiếu chiều cao mẫu hình từ điểm phá" được nhắc đi nhắc lại nhiều đến mức nghe như một định luật. Nó không có cơ chế: chiều cao của một vùng tích lũy là biên độ của cuộc tranh cãi mấy ngày qua và chẳng liên quan gì đến chỗ giá sẽ được đưa tới sau đó. Lý do quy tắc sống dai thì đơn giản hơn: trung bình, chiều cao mẫu hình tỉ lệ với biến động của công cụ, và sau cú phá thì trung bình giá cũng đi một quãng tỉ lệ với chính biến động ấy. Có tương quan, không có nhân quả. Hãy tính mục tiêu thẳng từ ATR — bạn được đúng con số ấy mà không cần huyền thoại.
Nhìn ra mẫu hình ở nơi không có
Mắt người tìm ra khuôn mặt trong đám mây, và trên biểu đồ nó cũng làm y như vậy. Lấy bất kỳ năm mươi cây nến nào và thử vẽ một tam giác — bạn sẽ vẽ được, mà còn theo vài cách cùng lúc. Đó mới là vấn đề thật của mẫu hình: không phải chúng không hiệu quả, mà là ở đâu cũng tìm ra được. Chỉ có một cách phòng vệ và nó bằng số: trước khi gọi tên một hình dạng, hãy đo độ co. Nếu ATR không giảm thì không có tam giác nào cả, dù các đường có chụm lại thuyết phục đến mấy.
Làm gì với cú phá của một vùng co
Không đoán được hướng, nhưng chuẩn bị cho cả hai thì được. Cách làm thực dụng: đánh dấu cả hai biên của vùng co và quyết định trước bạn sẽ làm gì nếu thoát lên và làm gì nếu thoát xuống. Lệnh dừng khi ấy đặt ngoài biên đối diện chứ không phải sau cây nến gần nhất — bên trong vùng co giá quăng qua quăng lại, và lệnh dừng chật ở đó bị nhiễu quét sạch. Và nhớ diễn biến hay gặp nhất: cú thoát đầu tiên thường là giả, còn chuyển động thật bắt đầu sau đó theo hướng ngược lại. Vì thế vào lệnh sau khi xác nhận thì đắt hơn nhưng sống sót qua cái bẫy này.
Sự co lại nhìn bằng số chứ không bằng mắt: trong bảng có cột NATR — biên độ thường lệ của công cụ so với chính giá của nó. NATR giảm cùng với quãng đường ngày hẹp lại chính là vùng tích lũy mà mẫu hình chỉ vẽ ra. Trên biểu đồ, đánh dấu vùng tích lũy bằng hình chữ nhật rất tiện: nó đứng yên khi bạn đổi khung và cho thấy ngay hai biên có thật sự thu hẹp hay không.
Biểu đồ và công cụ vẽTìm mười vùng co bằng số, không bằng mắt
Sắp bảng theo NATR tăng dần và lấy mười đồng ít biến động nhất trong số những đồng có khối lượng tử tế. Mở từng cái ra xem biểu đồ thế nào. Sau đó đánh dấu hai biên của vùng lặng bằng hình chữ nhật rồi vài ngày sau quay lại. Đếm hai con số: bao nhiêu vùng kết thúc bằng một cú thoát, và bao nhiêu lần cú thoát đầu tiên hóa ra là giả. Con số thứ hai thường gây bất ngờ hơn con số thứ nhất — và chính nó quyết định bạn có nên giao dịch các cú phá hay không.
Các đường của tam giác chụm vào nhau hoàn hảo, nhưng ATR năm cây nến gần nhất không đổi. Điều đó nghĩa là gì?
Nghĩa là cái tam giác ấy do bạn vẽ chứ không phải do thị trường. Các đường chụm có thể lắp vào gần như bất kỳ đoạn biểu đồ nào: bạn chọn các điểm, và điểm phù hợp thì lúc nào cũng có. Sự co lại thật là khi biên độ của nến thực sự nhỏ đi, và điều đó hiện ra ở một con số chứ không phải ở một hình vẽ. Nếu ATR đứng yên thì không có cơ chế nào, và cũng không có lý do gì để chờ một cú bung từ mẫu hình như vậy.
Nếu vai đầu vai chỉ là một cú phá cấu trúc thì biết mẫu hình này để làm gì?
Đúng một lý do: tất cả những người khác đều biết nó. Đường viền cổ đi vào kế hoạch giao dịch của người khác, và ở đó lệnh dừng cùng lệnh giới hạn thực sự chất lại — nghĩa là nó trở thành một mức giá theo đúng nghĩa mà đỉnh tuần trước là một mức giá. Biết mẫu hình này không phải để dự báo mà để hiểu tiền của người khác sẽ nằm ở đâu. Nhân tiện đây là một quy tắc chung: mọi cách đánh dấu được nhiều người biết đều có giá trị trước hết vì có nhiều người nhìn thấy nó.